Powerchairhockey. Een tiental jaren geleden heette deze sport nog Elektrisch Rolstoelhockey. En dat is het ook eigenlijk: hockey dat vanuit een elektrische rolstoel gespeeld wordt door sporters met een beperking. Met een lichte plastic hockeystick en een lichte plastic gatenbal, zoals deze ook gebruikt worden bij Floorball, een wat minder bekende variant van het reguliere zaalhockey. Naar mate de sport zich steeds meer ontwikkelde, werd powerchairhockey de nieuwe naam: een dynamischer aanduiding, passend bij deze dynamische sport.
Want dynamisch is het. Het beeld dat de meeste mensen zullen hebben van een elektrische rolstoelgebruiker is die van een zich voorzichtig en vooral langzaam voortbewegende oudere, die in de meeste gevallen een gevoel van medelijden bij ons oproept. Zo niet de powerchairhockeyspelers van de Arnhemse hockeyvereniging Upward, die iedere maandagavond trainen in Sportcentrum Valkenhuizen.
Ergo, in de entreehal van Valkenhuizen is het uitkijken geblazen. In razende vaart komt de ene na de andere speler het sportcomplex op hoge snelheid binnen rijden, lichtelijk te vergelijken met een peloton Fatbikers in de Arnhemse binnenstad. Niets geen voorzichtig manoeuvrerende rolstoelgebruikers en al helemaal niet meelijwekkend. Hier komt een aantal tot op het bot gedreven sporters binnen, op weg naar hun passie: powerchairhockey. Een gesprek met Stijn van Zon, speler van Upward én geselecteerd voor het nationale Team Powerchair Hockey NL.
Upward
Hockeyvereniging Upward staat al jarenlang open voor hockeyspelers met een beperking. In de beginfase beperkte zich dat tot het zogenaamde G-hockey, bedoeld voor spelers voor wie het ‘gewone’ veldhockey niet aansluit bij hun beperking. Zij spelen hun eigen veldcompetitie, vaak in toernooivorm, tegen andere G-teams. Met name door de inspanningen van pionier Dick Cochius, zelf gebruiker van een elektrische rolstoel én fanatiek hockeyer, werd enkele jaren geleden ook het E-hockey door Upward omarmd. De beperkingen van E-hockeyers zijn ernstiger van aard dan bij de G-hockeyers en zij maken vrijwel zonder uitzondering ook in het dagelijks leven gebruik van een elektrische rolstoel. Upward heeft vier E-hockeyteams die actief zijn in de competitie. Zij spelen hun wedstrijden uitsluitend in de zaal.
Punten
De 25-jarige Stijn van Zon speelt al vijftien jaar powerchair hockey. Hij heeft een spierziekte en maakt om die reden gebruik van een elektrische rolstoel. Het bijzondere van Stijn: hij maakt iedere maandag de reis van zijn woonplaats Tilburg naar Arnhem om hier te kunnen trainen. Van Zon: “Eigenlijk ben ik op school al begonnen met powerchair hockey. Zat daar ook bij een vereniging, maar in 2021 vroeg bondscoach Dick Cochius, die ook nauw betrokken is bij Upward, of ik geen interesse had om in Arnhem te komen trainen. Hij is bondscoach van het Team Powerchair Hockey NL en wilde mij met het oog op het Nederlands Team meer leren en vond Upward daarvoor de juiste club. Ik heb daar wel over getwijfeld omdat ik mijn club niet in de steek wilde laten, maar de eerste keer dat ik in Arnhem kwam trainen vond ik het direct zó leuk, dat ik mij direct als lid heb aangemeld.”
Wat hij zo leuk vindt aan deze sport? Van Zon: “Het gaat supersnel en het spelletje is erg tactisch. Daarnaast kan iedereen meedoen: het is niet zo dat wanneer je minder kracht hebt je niet aan bod komt. Dat komt omdat we een zogenaamd puntensysteem kennen binnen deze sport, overigens net zoals bij bijvoorbeeld het rolstoelbasketball. Dat betekent dat een team (we spelen vijf tegen vijf) maximaal 12 punten in het veld mag hebben staan. Vanwege mijn beperking heb ik 1,5 punt en dat betekent dat ik veel speel. Overigens niet alleen omdat ik lage punten heb, hoor.”
Iedere speler die wedstrijden speelt wordt vooraf getest op zijn lichamelijke mogelijkheden door een (para)medisch team, de zogenaamde classifiers. Afhankelijk van het resultaat van de functionaliteit krijgt de speler een aantal punten toegekend, waarbij degene met de minste beperking het hoogst aantal punten (4,5) krijgt toegekend en spelers met een ernstige beperking het minste aantal, namelijk 0,5 punten.
Ontwikkelingen
Van Zon heeft de sport zich de afgelopen jaren sterk zien ontwikkelen. Van Zon: “In de eerste plaats zijn de stoelen vele malen sneller geworden. In die beginfase speelde iedereen nog in de stoel waar hij de hele dag in zat. Dat had ook invloed op het spel: het ging langzaam en er werd bijna alleen maar overgespeeld, individuele acties zag je nauwelijks. Nu spelen we in speciale sportrolstoelen. Die zijn razendsnel en gaan wel 15 kilometer per uur. Dat brengt een heel ander speltype met zich mee. Daarnaast is de al eerder genoemde invoering van het puntensysteem ook een grote ontwikkeling geweest. Iedereen kan nu in principe aan de bak en is het geen spelletje meer waar de fysiek allersterksten alleen maar in het veld staan. Voor mijzelf betekent dat bijvoorbeeld dat ik landelijk gezien in de unieke positie ben dat ik met de weinige kracht die ik heb en daardoor lage punten toch mijn plaats in ook het Nederlands Team heb verworven. Daar zijn er niet zoveel van in Nederland.”
Sportieve vreugde
Over de vraag wat powerchair hockey voor Stijn van Zon betekent hoeft hij niet lang na te denken. Van Zon: “Veel. Naast het spelletje zelf geeft het heel veel sportieve vreugde. We zijn met Upward recent voor het eerst landskampioen geworden, ik krijg op nationaal niveau een steeds belangrijker rol, hetgeen ik een grote eer vind en iedere week trainen is voor mij een fantastische uitlaatklep, waar ik mij helemaal in kwijt kan. Ik kan zelf niet meer lopen of staan en dan is dit heerlijk om te doen. En daarnaast heeft het hockeyen hier voor mij vrienden voor het leven met zich meegebracht. Ik heb ze hier ontmoet, we gaan samen op vakantie en wisselen veel ervaringen uit met elkaar: ‘hoe heb jij dat met de aanvraag voor een aangepaste bus gedaan, waar moet je zijn voor specifieke vragen’, dat soort zaken. Iedereen maakt hetzelfde mee en dan is het echt geweldig dat je in een community zoals deze elkaar kunt helpen.”
Team Powerchair Hockey NL
Van Zon, die Data Science aan de Radboud Universiteit studeert en binnenkort met zijn vriendin van Tilburg naar Nijmegen verhuist, lijkt zijn vaste plaats in het Nederlands Team te hebben verworven. Een droom van Van Zon. Spannend was nog de selectieprocedure voor deelname aan het Wereldkampioenschap Power Chair Hockey, dat in 2026 in Finland gehouden wordt. Maar eind november werd bekend gemaakt dat niet alleen Van Zon, maar ook de Upward-spelers Lucas Schell, Rodi Feller en Valerie Schell hier deel van uit zullen gaan maken, hetgeen betekent dat de Arnhemse club met maar liefst vier spelers hofleverancier van Oranje is. Of daarmee Van Zon is uit gedroomd? Van Zon: “Nee, ik droom ervan dat deze sport ooit nog eens een Paralympische sport zal worden. Dat zou een geweldige erkenning zijn voor deze prachtige sport én voor de specifieke doelgroep die Power Chair Hockey speelt.”
Upward Power Chair Hockey heeft ook aantrekkingskracht op jongere spelers en speelsters. Iedere maandagavond zijn er zo’n veertiental jonge spelers, die niet allemaal in het Nederlands Team zullen komen, maar dat is ook niet de opzet: plezier in de sport moet het belangrijkste zijn. Al is de ambitie om ‘hoog’ te kunnen spelen ook onder deze groep geen uitzondering, zoals de 11-jarige Signe van de Vegte in bijgaand filmpje duidelijk maakt.